Przy oknie ijolit potrafi wyglądać fioletowoniebiesko. Gdy odwrócisz go bokiem, część koloru cichnie, robi się szarawa lub miodowa. Przy takim obrocie lampa stoi w tym samym miejscu, a zmienia się kierunek, w którym patrzysz przez Kamień. Kilka barw widzianych w różnych kierunkach kryształu to pleochroizm. W jednym okazie różnica może być tak wyraźna, że aż kusi, by położyć go jeszcze raz w poprzedniej pozycji i sprawdzić, czy nie podmieniłaś dwóch koralików.
Skąd biorą się dwa albo trzy odcienie?
Światło przechodzące przez niektóre kryształy zachowuje się zależnie od tego, jak ułożone jest ich wnętrze. W różnych kierunkach struktura pochłania w innym stopniu poszczególne części widma światła. Do oka dociera inna mieszanka barw. Tak w największym skrócie powstaje różnica między stroną Kamienia, która wygląda intensywnie niebiesko, i tą, w której widać mniej niebieskiego lub inne zabarwienie.
Gdy da się wyodrębnić dwie barwy zależne od kierunku, używa się określenia dichroizm. Przy trzech mówi się o trichroizmie. Nie trzeba na siłę szukać trzech osobnych kolorów na każdej fasetce ijolitu. W oszlifowanym Kamieniu nie patrzymy przez każdy z głównych kierunków po kolei. Często widzimy ich mieszankę, a jeden odcień łatwiej zaobserwować na samym brzegu albo w mniej błyszczącym świetle.
Jak sprawdzić, czy wraz z obrotem zmienia się barwa?
Połóż ozdobę przy oknie na jasnym papierze. Obracaj ją powoli, zostawiając głowę i światło w tym samym miejscu. Zatrzymaj Kamień w dwóch pozycjach, w których widać inne odcienie, i zrób dwa zdjęcia. W aparacie telefonu barwa potrafi automatycznie się zmienić po tym, jak w kadrze pojawi się więcej bieli albo ciemnego sznurka. Najprościej porównywać ujęcia z tym samym tłem i podobną ilością światła. Jeśli możesz zablokować balans bieli, tym lepiej.
Odróżnij odcień od jasności. Kiedy jeden błysk gaśnie, Kamień może po prostu stać się ciemniejszy. W pleochroizmie uwagę zwraca na przykład zmiana z niebieskiego w żółtawy albo z jednej odmiany fioletu w inną. To łatwiej zobaczyć w świetle rozproszonym niż w punktowym refleksie. W pracowni pomaga dichroskop, dzięki któremu porównuje się równocześnie dwa widoki dla rozdzielonych składowych światła. W domu wystarczy obserwacja jako ćwiczenie w patrzeniu. Do identyfikacji konkretnego minerału potrzeba więcej danych.

Czym pleochroizm różni się od iryzacji?
Pleochroizm dotyczy pochłaniania światła podczas jego przejścia przez kryształ. Z iryzacją częściej wiążemy przesuwające się kolorowe refleksy, które powstają dzięki oddziaływaniu światła ze strukturą materiału. Delikatna błona lub wewnętrzne warstwy mogą wywołać kolor jak na powierzchni bańki mydlanej. W labradorycie pojawiają się szerokie błyski, zależne od tego, jak światło pada i wraca do oka. Jeśli cała obserwacja polega na przeniesieniu ozdoby spod żarówki do okna, sprawdzasz jeszcze inną rzecz. Zmieniło się wówczas oświetlenie, a nie sam kierunek patrzenia.
W Mini Minerałce Ijolit taki efekt można próbować śledzić na małym, oszlifowanym Kamieniu. Naszyjnik Leśny z Kyanitem pokazuje drugą sytuację. Odcień łezki trzeba oglądać osobno od błysków sąsiednich minerałów, które są częścią kompozycji i mogą przyciągać uwagę w tym samym ruchu.
Co może ukryć zmianę barwy w gotowej ozdobie?
Sposób mocowania potrafi zasłonić część Kamienia, przez którą najłatwiej zauważyć różnicę. Z tyłu zawieszki może być metal albo ciemny sznurek. Przy odsłoniętym boku więcej światła ma szansę przejść przez materiał. Bardzo mały koralik będzie wymagał chwili cierpliwości, bo część jego pola zajmują drobne refleksy. Jeśli masz dwa podobne koraliki na jednym sznurku, obserwuj jeden naraz. Kiedy jeden z nich się obraca, drugi nadal może pokazywać odcień, od którego zaczęłaś.
Przy oprawionej ozdobie zobacz też, czy zmiana przebiega w całym Kamieniu, czy tylko w pojedynczym obszarze. Pasy i plamki barwy mogą wynikać z nierównomiernego zabarwienia kryształu. Jeśli przesuwasz w bok własną głowę i plamka pozostaje w tym samym miejscu, warto zapisać ją jako detal okazu, a zmianę widoczną przy obrocie opisać osobno.
Dlaczego przy planowaniu szlifu liczy się kierunek?
Szlifierz ogląda surowy kryształ w kilku położeniach przed ustawieniem go do pracy. Jeśli powierzchnia, z której patrzy się na wprost, pokaże najjaśniejszy albo najmniej nasycony kierunek, barwa gotowego Kamienia może wyglądać inaczej, niż sugeruje bok surowej bryłki. Przy ijolicie pozwala to wybrać, ile fioletowoniebieskiego będzie widoczne od strony największej fasety. Trzeba jednocześnie uwzględnić kształt okazu i materiał, który kolejny szlif zabierze. Dlatego dwa Kamienie z podobnej bryłki potrafią mieć inny rozkład koloru.
Jeśli wybierasz zawieszkę przez internet, poproś o krótki film z jednym wolnym obrotem, bez ruszania lampy. Na zwykłym zdjęciu zobaczysz dobrze kształt i proporcje. Dopiero film pozwoli ocenić, czy w ruchu pamiętasz Kamień z powodu niebieskiego tonu, czy wolisz jego mniej oczywistą, szarawą stronę.
Czytaj też: Iryzacja i kolorowe refleksy w Kamieniach.





