Kiedy paw obraca się z rozłożonym wachlarzem, przez chwilę widać naraz mnóstwo kolorowych oczu. Przy drugim obrocie część niebieskich pól przygasa. Zostaje zieleń, a po bokach jasny kontur wystający poza ciało ptaka. Można przypisać temu widokowi dumę albo potraktować go jako pokaz. Na starannie skomponowanym portrecie jedno pióro przy kapeluszu mówi o tym, jak osoba chce być widziana. W mitologicznej scenie obecność całego pawia może pomóc rozpoznać Junonę. Wzór w tkaninie zaczyna z kolei działać już wtedy, gdy reszta ptaka zupełnie zniknęła.

Z czego właściwie składa się pawi wachlarz?

Potocznie mówi się o rozłożonym ogonie. Najdłuższe pióra tworzące barwny tren samca pawia indyjskiego to wydłużone pióra pokrywowe w okolicy ogona. W jasnym oświetleniu widać na nich oczka otoczone kilkoma polami barwy. Są wzajemnie podobne, ale przy patrzeniu z boku nigdy wszystkie nie odbijają światła jednakowo. Ptaki ustawiają się i poruszają w trakcie pokazu. Z odległości kilku kroków całe ułożenie ma wyraźny obrys. Dopiero później wzrok przenosi się w dół, gdzie właściwe ciało jest dużo mniejsze.

Przy rysowaniu z pamięci łatwo popełnić jeden drobny błąd. Oczy na piórach można ustawić w bardzo prostych, poziomych rzędach, przez co wachlarz zaczyna przypominać płaskie tło. Żeby oddać wrażenie żywego ptaka, popatrz na miejsca, w których pióra wychodzą spod siebie i krawędź rozszerza się ku górze. To pozwala zorientować się, z jakiej strony się patrzy. Zdjęcie pleców ptaka jest w tym celu równie przydatne jak widok od przodu. Pokazuje konstrukcję, którą kolor zwykle zasłania.

Kiedy pawi motyw przywołuje Junonę?

W mitologii rzymskiej paw jest atrybutem Junony. Jedna z opowieści tłumaczy powstanie widocznych na piórach oczu historią Argusa, strażnika mającego wiele oczu. Po jego śmierci Junona miała przenieść je na pióra ptaka. Motyw można znaleźć w scenach o Junonie, Jowiszu i Io. W obrazie Pietera Lastmana z londyńskiej National Gallery sytuacja wygląda ciekawie: widać pawie, ale brakuje im charakterystycznych kolorowych oczu. Dobrze sprawdzić to w zestawieniu z innymi malowidłami. Brak drobnego elementu może oznaczać konkretną chwilę w opowieści.

Na płótnie z Sądem Parysa widać pawia u stóp Junony. W tej scenie ptak pomaga odróżnić ją od innych bogiń. Odległość od jej szaty ma znaczenie, a szczegóły można odczytać nawet wtedy, gdy widzimy tylko część wachlarza. Przy oglądaniu małego haftu albo biżuterii najpierw spójrz więc na całe przedstawienie. Samo kolorowe pióro może zachować pamięć o micie. W obrazie skupionym na ptaku najwięcej powiedzą pozycja ciała, otwarcie trenu i kierunek spojrzenia.

Jak pawie pióro staje się wzorem na ubraniu?

W kolekcji Metropolitan Museum of Art zachował się fragment tyłu osmańskiego kaftana z połowy XVI wieku, na którym wzór nawiązuje do piór pawia. Patrząc na tkaninę jako całość, można najpierw zauważyć regularne powtórzenia. Przy zbliżeniu pojawia się wydłużona forma z trzema widocznymi częściami. Twórca potrzebował kształtu, który da się powielać, zachowując czytelny rytm. Z tego powodu najciekawsze jest zobaczenie naraz fragmentu blisko brzegu i tego, co powtarza się pomiędzy dwoma dużymi motywami.

Przy małym projekcie można sobie zadać podobne pytanie. Czy chcesz zachować barwy jednego pióra, czy ułożyć kilka znaków tak, żeby przechodziły z jednej strony na drugą, gdy porusza się materiał? W pierwszym przypadku warto zatrzymać kontrast przy samym oku. W drugim więcej powiedzą przerwy. W portrecie pióro umieszczone z boku kapelusza kieruje wzrok ku skroni albo ponad twarz. Jeśli ozdoba ma tworzyć kompozycję samodzielnie, przydaje się jeden mocniejszy kształt, który pozostanie widoczny mimo otoczenia.

Naszyjnik z różnobarwnymi koralikami i fioletowym Czaroitem na tle zieleni
Tło w jednym odcieniu wydobywa małe pola różu, czerwieni i fioletu.

Na fotografiach Naszyjnika z Lapis Lazuli, Szafirem i Perłami widać przejścia między głębokim błękitem i jasnymi punktami. Naszyjnik Czarujący Czaroit zestawia fiolet z wieloma drobnymi barwami. To przykłady tego, jak kolor poprowadzony w niewielkim rytmie może przywołać pawie pióro bez odtwarzania kształtu ptaka.

Naszyjnik z Lapis Lazuli, Szafirem i Perłami

399 zł

Naszyjnik Czarujący Czaroit

279 zł

Czy rozłożony ogon zawsze wyraża dumę?

Takie odczytanie jest popularne, szczególnie gdy widać wyprostowanego ptaka i pełny wachlarz zwrócony ku widzowi. Równie dobrze obraz może opowiadać o zalotach albo o zajmowaniu miejsca na dworze czy w ogrodzie. W ludzkim portrecie większą rolę ma to, kto nosi pióro i jak się ono układa wobec twarzy oraz tła. Pióro słabo widoczne przy rękawie daje kameralne wrażenie. Wysoko ustawione, wyraźne oczko w rytmie innych elementów pokaże chęć przyciągnięcia spojrzenia. Spójrz na to razem z resztą obrazu i sprawdź, czy ptak naprawdę jest pierwszą rzeczą, jaką ma pokazać.

W domowej pamiątce da się zachować zupełnie inny szczegół. Wyobraź sobie moment, kiedy widziałaś pawia z tyłu i dopiero powoli obrócił się ku ludziom. Ktoś inny może pamiętać skupienie tuż przed rozłożeniem trenu i krótki hałas skrzydeł. Taki wybór nadaje ozdobie charakter bardzo osobisty. Wtedy w jednym jasnym punkcie zostaje chwila, która jest czytelna przede wszystkim dla osoby pamiętającej miejsce.

Dlaczego jeden kolor na pawim piórze potrafi się zmieniać?

U wielu obserwatorów najszybciej zostaje w pamięci niebieski środek oczka. Przy zmianie kąta oświetlenia obraz całego oczka się zmienia. Drobna budowa pióra odpowiada za metaliczne przejścia barw. Na zdjęciu łatwo utrwalić najmocniejszy blask, a znacznie trudniej od razu pokazać, jak barwa staje się ciemna przy obrocie. Gdy zależy Ci na tym w ozdobie, wybierz najpierw jeden odcinek, który może zachować jasność, oraz drugi, który w zwykłym cieniu wyda się ciemniejszy.

Najprościej wziąć kartkę i narysować ten sam obrys pióra dwa razy. Na jednym szkicu niech przeważy błękit, na drugim zieleń i brąz. Po ustawieniu obok siebie widać, czy detal pozostaje rozpoznawalny bez tej najbardziej oczywistej barwy. Jeśli zostaje wystarczająco jasna krawędź, można rozpoznać pióro jeszcze zanim wzrok znajdzie wzór przypominający oko.

Skąd wiadomo, na kogo skierowany jest pokaz?

W żywej obserwacji można zacząć od śledzenia małego ciała ptaka, zanim uwagę zabierze cały wachlarz. Zobacz, w którą stronę wskazuje głowa, gdzie stoją nogi i co dzieje się w odległości kilku kroków. W czasie zalotów istotne bywa właśnie ustawienie względem drugiego ptaka, który może pozostawać z boku kadru. Zdjęcie wykonane z przeciwnej strony pokaże przede wszystkim krawędzie i odległości. Przy zwykłej fotografii portretowej najważniejsze będzie, czy paw odwraca się do osoby za aparatem, czy w stronę czegoś, czego na zdjęciu w ogóle wtedy nie widać.

W dawnej tkaninie podobną rolę może przejąć szew albo środkowy pas. Wzór w jednej chwili podporządkowuje się ułożeniu ubrania. Można obejrzeć zachowany fragment tak, jak leży w muzeum, potem zaś pomyśleć o człowieku poruszającym się w tym stroju. Brzegi piór zaczynały pracować przy każdym kroku. Gdy mała ozdoba ma zachować taki efekt, dobrze zostawić po jednej stronie złote albo niebieskie pole i sprawdzić, jak widzi je osoba stojąca naprzeciw. Barwa wygląda inaczej podczas ruchu. Czasem dopiero wtedy wychodzi, co z pawiego pokazu udało się przenieść na naprawdę małą powierzchnię.

Czytaj też: Gdzie paw pojawia się w obrazie Sądu Parysa?.

Blisko natury.
Blisko siebie.

Poznaj Plener