Papierowy żonkil przypięty 19 kwietnia ma w Polsce określone znaczenie. Przypomina o powstaniu w getcie warszawskim, które rozpoczęło się 19 kwietnia 1943 roku. Korzenie tego gestu prowadzą do Marka Edelmana, jednego z przywódców powstania i ocalałego z getta. W kolejnych latach w rocznicę przynosił żółte kwiaty pod Pomnik Bohaterów Getta. Żonkil na działce albo w zwykłym wiosennym bukiecie ma inną historię. Warto przyjrzeć się obu widokom z osobna, tak aby zachować znaczenie gestu pamięci, a jednocześnie umieć odczytać, kiedy żółty kwiat po prostu przypomina o początku nowego sezonu.

Dlaczego ważna jest data 19 kwietnia?

Tego dnia w 1943 roku niemieckie oddziały weszły do warszawskiego getta z zamiarem jego ostatecznej likwidacji. Żydowskie organizacje podjęły zbrojny opór. Było to powstanie w getcie warszawskim. Późniejsze powstanie warszawskie rozpoczęło się w sierpniu 1944 roku i należy do osobnego wydarzenia. Przy żonkilu łatwo zapamiętać prosty związek pomiędzy kwiatem i kwietniem, ale dobrze zachować w pamięci także miejsce i ludzi. Przypinka pojawia się w przestrzeni publicznej każdego roku, żeby wrócić do opowieści o mieszkańcach getta, walczących i cywilach, którzy próbowali przeżyć w bunkrach i innych ukryciach.

Poza datą ważna jest też możliwość poznania losów tych osób. Wśród wspomnień zachowała się relacja Krystyny Budnickiej, która miała jedenaście lat, gdy wybuchło powstanie. Historia dziecka ukrywającego się przez kolejne miesiące pozwala spojrzeć na rocznicę z perspektywy mieszkańców getta. Papierowy kwiat daje pierwsze wejście do rozmowy, ale nie powinien kończyć się na samej dacie. Przy spotkaniu z kimś, kto pyta o jego znaczenie, możesz wymienić dokładny dzień, opowiedzieć o próbie likwidacji getta i wskazać jedną osobę, której los warto poznać. To wystarczy, aby z niewielkiego gestu pozostała dostrzegalna pamięć o konkretnym człowieku.

Co robił Marek Edelman w kolejnych latach?

W rocznicę przychodził do miejsc upamiętniających powstanie i składał żółte kwiaty, często żonkile. Gest z czasem podejmowali inni. Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN rozpoczęło akcję Żonkile w 2013 roku, w siedemdziesiątą rocznicę wybuchu powstania. Przypinka jest pomyślana jako łatwy do rozpoznania znak wspólnej pamięci. Widać ją na ubraniu podczas samych obchodów, w szkołach i instytucjach, które przygotowują spotkania wokół tej historii. To przykład, w którym sens wynika z daty i połączenia znaku z wybranym działaniem, a nie z przypisywania całej żółtej barwie jednej szczególnej cechy.

Obraz żonkila wykonanego z papieru łatwo zachować na rodzinnej fotografii lub przy programie spotkania. Jeśli po latach ktoś odnajdzie taki fragment bez podpisu, konkretna data oraz informacja o miejscu wyjaśnią, dlaczego właśnie ten kwiat wpięto w ubranie. Można również pamiętać, że pierwotny gest Edelmana dotyczył prawdziwych kwiatów pozostawianych w ważnym miejscu. Papier uprościł ich wygląd, dzięki czemu duża liczba osób mogła włączyć się w ten sam czytelny sposób. Związek z powstaniem pozostał dzięki pamięci o osobach oraz zrozumiałości gestu.

Kiedy żonkil oznacza po prostu wiosnę?

W przydomowym ogrodzie żółty kolor rozjaśnia miejsca, gdzie obok widać jeszcze wilgotną ziemię albo zeszłoroczne liście. Można wtedy popatrzeć na kwiat jako na jedną z oznak wiosny. Na roślinie od razu widać środkową część w formie przykoronka. Jej wielkość i kolor różnią się zależnie od gatunku i odmiany narcyza. W języku potocznym ogrodowe żółte narcyzy często nazywa się żonkilami. W dokładniejszym języku botanicznym nazwa żonkil odnosi się do konkretnego gatunku z tego rodzaju. Na kartce z życzeniami niewielki zarys przykoronka często wystarcza do przywołania wiosennej rośliny.

Jeżeli w zdjęciu lub ozdobie ważne jest ciepłe wiosenne światło, można zachować tylko kawałek barwy. Żółty kolor z bliska zmienia się w stronę jasnej cytryny lub głębszej pomarańczy, a drobne żłobienia na krawędzi wydają się inne na cieniu. W takim kontekście porównanie z ciepłymi Kamieniami pozwala zauważyć, jak wiele robi samo światło. Przejście do prywatnego skojarzenia ma wtedy związek z pogodą, własnym ogrodem i momentem w roku.

Bransoletka z Karneolem na nadgarstku w ciepłym świetle
Pomarańczowy Kamień pokazuje, jak odcień zmienia się w jasnym słońcu i cieniu.

Naszyjnik Słońca i Minerałka z Karneolem pasują do tego wiosennego porównania barw. Złoty obrys po jednej stronie i ciepły Kamień po drugiej pozwalają rozpoznać różne odcienie światła w dekoracji odnoszącej się do pory roku.

Naszyjnik Słońca

239 zł

Minerałka Sensualna · Karneol

199 zł

Jak rozpoznać znaczenie zasuszonego kwiatu albo papierowej przypinki?

Przy zdjęciu bukietu sprawdź, co dzieje się wokół. Czy ktoś położył kwiaty w miejscu pamięci, czy są częścią zwykłego wiosennego ujęcia? Gdy masz do czynienia z papierową przypinką rozdawaną podczas akcji, warto obok zachować datę 19 kwietnia i nazwę wydarzenia. Przy zwykłym bukiecie najciekawsza może być inna informacja, choćby kto posadził cebule albo których kwiatów wypatrywano po zimie. Oba rodzaje notatki pozostawiają inną treść. Dzięki temu osoba oglądająca po latach zachowany motyw dowie się, dlaczego w danym dniu wybrano właśnie tak prosty żółty kształt.

Co można powiedzieć komuś, kto pyta o kwiat na ubraniu?

Wystarczy zacząć od rocznicy powstania w getcie warszawskim i gestu Marka Edelmana, który co roku przynosił żółte kwiaty. Jeśli rozmowa potrwa, można opowiedzieć więcej o tym, kiedy rozpoczął się opór i dlaczego o nim pamiętamy. Mały papierowy znak jest pożyteczny właśnie dlatego, że daje ludziom możliwość zadania pierwszego pytania. Nie trzeba kończyć na wyglądzie kwiatu. W tym miejscu dużo ważniejsze są prawa ludzi do godności i pamięć o konkretnych osobach, po których zachowały się relacje, nazwiska i ślady ich decyzji.

Co warto wiedzieć o żonkilu poza jego żółtą barwą?

W rozpoznaniu rośliny pomaga osobno zobaczyć przykoronek i części po jego zewnętrznej stronie. Żonkil w węższym botanicznym znaczeniu to Narcissus jonquilla. Wiosną widuje się także wiele różnych odmian ogrodowych narcyzów o większych, trąbkowatych przykoronkach. W prostym papierowym wzorze nie musisz rozpoznać każdej subtelnej botanicznej cechy. Taka forma wykorzystuje możliwość szybkiego rozpoznania całej grupy wyglądów. W ogrodzie przydaje się z kolei jedno zbliżenie od strony brzegu, gdzie widać budowę i światło docierające w głąb. Tak można odróżnić dokładny opis rośliny od funkcji, jaką ma uproszczony znak.

Dlaczego w historii akcji liczy się też wspólne działanie?

W pamięci pojedynczej osoby może najpierw zostać historia o jej pierwszej papierowej przypince. Następną rzecz poznaje się w rozmowie i dzięki temu znak może łączyć ludzi, którzy wcześniej nie mieli żadnego bezpośredniego związku z rocznicą. W szkołach i bibliotekach taki mały gest staje się początkiem zajęć, odczytania fragmentu relacji albo zwykłego pytania o datę. W mieście mogą się na niego składać także wybrane miejsca, przy których ludzie zatrzymują się i wracają do nazw ulic. Gdy następnym razem zobaczysz żółty kwiat przy czyimś płaszczu, spróbuj rozpoznać najpierw dzień i okoliczności.

Własny opis rocznicowego zdjęcia może wystarczyć w trzech krótkich informacjach. Zachowaj datę, miejsce i powód przypięcia kwiatu. Jeśli zdjęcie pokazuje także czyjś osobisty udział, zachowaj imię albo głos osoby, która zapamiętała pierwszą rozmowę na ten temat.

Tak można zachować pamięć konkretnie i uczciwie. Fotografia przypomni nie tylko wygląd przypinki, lecz także ludzi, którzy wybrali się na spotkanie.

Czytaj też: Jak kwiat może stać się znakiem pamięci o określonej osobie lub miejscu?.

Blisko natury.
Blisko siebie.

Poznaj Plener