Na portrecie kobieta trzyma drobny różowy kwiat blisko ciała. W archiwalnym zdjęciu z Dnia Kobiet ktoś podaje podobny kwiat przez stół w zakładzie pracy. A na fotografii z Lizbony goździk znajduje się przy karabinie. Te trzy obrazy pokazują, jak odmiennie może działać jedna roślina. W dawnej sztuce europejskiej goździk bywał związany z miłością, zaręczynami i małżeństwem. Na świątecznych fotografiach znaczenie powstaje z tego, komu i w jakich okolicznościach został wręczony. Rozpoznając kwiat, warto zobaczyć nie tylko jego kolor. Dłoń, łodyga oraz to, co znajduje się obok, często pozwalają zrozumieć znacznie więcej.

Po czym można poznać goździk na obrazie?

Wiele goździków ma nieregularnie ząbkowane brzegi płatków. Na otwartym kwiecie tworzą falujący, czasem bardzo gęsty obrys. W kompozycji warto zobaczyć, pod jakim kątem trzyma się łodygę. Jeśli kwiat jest niemal równolegle do pola obrazu, łatwiej rozpoznać jego pełny zarys. Gdy zbliża się do ciała, może być widoczny przede wszystkim skraj płatków. Różne rośliny z rodzaju goździków mogą dawać różne efekty, dlatego w katalogach często spotykasz też angielskie słowo pink albo bardziej ogólny opis kwiatu. Maleńka forma w dłoni postaci może przypominać znacznie większy hodowlany goździk bez dosłownego powtórzenia każdego z jego płatków.

Jeżeli oglądasz barwną rycinę, najlepiej zauważyć zmianę kształtu od kielicha do najbardziej odchylonej krawędzi. W kolorowej biżuterii twórca może zatrzymać się na równomiernym postrzępieniu obrysu. To pomaga rozpoznać charakter motywu, ale przy historycznej pracy liczy się również kontekst. W sztuce niekiedy różowy kwiat przedstawiano za pomocą kilku czerwonych pociągnięć pędzla. Na małym ekranie nie zobaczysz ich tak dobrze jak w powiększeniu. Warto zachować obraz dłoni i łodygi, dzięki którym wiesz, że rozpatrywane fragmenty należą do jednego trzymanego kwiatu.

Co mówi różowy kwiat w ręce modelki?

National Gallery of Art w Waszyngtonie przechowuje obraz Kobieta trzymająca goździk, przypisywany Rembrandtowi. Przy tym portrecie muzealna interpretacja wiąże kwiat między innymi z małżeństwem albo zaręczynami. W dawnym malarstwie podobne motywy mogły też mieć skojarzenia religijne, związane choćby z Męką Chrystusa. Nie trzeba wybierać jednego odczytania z samego koloru kwiatu. Zobacz, jak ustawiono dłoń i na tle czego widać łodygę. Własny układ portretu wyznacza miejsce, w którym kwiat znalazł się między ciałem a resztą przedstawionej przestrzeni.

Na portrecie przeznaczonym dla pary kwiat może mieć znaczenie również wobec drugiego obrazu. Zestawienie przedstawień pokazuje, do kogo kieruje się gest i czy obie osoby posiadają osobne atrybuty. Na pojedynczej reprodukcji przyciągająca wzrok łodyga może wydawać się wyłącznie drobną ozdobą. Oglądana z parą portretów albo obok opisu daty powstania pozwala zrozumieć, co w wybranym życiu miała przywołać. Właśnie dlatego prosty przegląd kształtu kwiatu warto połączyć z pytaniem o okoliczności zamówienia dzieła.

Jak goździk urósł do symbolu Dnia Kobiet?

W Polsce z czasów PRL-u goździk jest dobrze pamiętany jako kwiat wręczany z okazji Dnia Kobiet. Zwyczaj widziano m.in. w zakładach pracy, gdzie oficjalne uroczystości łączyły się z wręczaniem kwiatów lub upominków. W relacjach zachowały się także konkretne wspomnienia o osobie, która przychodziła z goździkiem i rajstopami. Taki szczegół mówi więcej niż przypisanie wszystkim czerwonym kwiatom jednego znaczenia. Kształt pozostaje taki sam, a jego społeczna rola wynika z rytuału wręczania, miejsca i dnia. Gdy w rodzinnym albumie najpierw rozpoznasz łodygę, następnym krokiem może być pytanie do osoby, która pamięta, gdzie zrobiono zdjęcie.

Srebrne serce ułożone na jasnych kwiatach
Obok kwiatowego kształtu pojedyncze serce może wyrażać osobisty gest w inny sposób.

Karneol w Minerałce Sensualnej zwraca uwagę pomarańczowoczerwonym odcieniem. Srebrne Serce na łańcuszku pokazuje, że równie czytelny może być sam kontur. W tych dwóch pracach Pleneru można oddzielnie obserwować wpływ koloru i wpływ kształtu, które w żywym goździku zwykle widzimy jednocześnie.

Minerałka Sensualna · Karneol

199 zł

Naszyjnik Serce na łańcuszku · Srebrny

169 zł

Co zmienił jeden kwiat w Lizbonie?

W opowieści o 25 kwietnia 1974 roku powraca Celeste Caeiro, która rozdawała goździki żołnierzom. Kwiaty pojawiły się przy lufach karabinów i stały się znakiem wydarzeń nazwanych rewolucją goździków. Ten przykład pokazuje, że kolor i kształt dopiero w działaniu nabierają znaczenia. Na zdjęciu widzisz delikatną czerwoną część tuż obok ciemnego metalu. Bez zachowania całej sceny obraz wyglądałby podobnie do innych fotografii pojedynczych kwiatów. W archiwalnym kadrze rozmiar goździka i sąsiedztwo żołnierzy sprawiają, że zrozumiałe staje się powiązanie małego gestu z publicznym wydarzeniem.

Jak rozpoznać, o który sens chodzi przy pamiątce?

W prywatnym podarunku kieruj się najpierw tym, czego dotyczy okazja. Goździk może przywołać wiosenne wspomnienie, postać z fotografii albo konkretny marcowy gest. Przy starym obrazie zachowaj datę, sąsiednie elementy i opis sposobu trzymania kwiatu. W ten sposób każda treść pojawia się w swoim czasie. Jeden postrzępiony obrys pozwala połączyć wszystkie przedstawienia przy pierwszym spojrzeniu, ale dopiero ręka, sytuacja i miejsce mówią, co ktoś postanowił tym niewielkim kwiatem wyrazić.

Co może zostać z fotografii zakładowej po latach?

Na zdjęciu z uroczystości stół rozdziela dwie strony. Ktoś podaje kwiat dalej, ktoś przyjmuje go z dokumentem lub podarunkiem. W prywatnych relacjach z PRL-u wydarzenie potrafi sprowadzić się do nazwiska osoby, która rozdawała goździki, rodzaju pracy i rzeczy, którą zapamiętało się z tamtego przedpołudnia. Warto pytać o te elementy przy wspólnym oglądaniu zdjęć. Stanowią część opowieści o tym, jak obchody święta wyglądały w życiu konkretnych osób. Ogólna wiedza o popularności kwiatów ułatwia rozpoznać zwyczaj. Nie zastąpi czyjegoś wspomnienia o tym, w jakim dokładnie miejscu i w jakiej atmosferze doszło do wręczenia.

Na portrecie malarskim dłonie zostały ustawione w sposób przewidziany przez twórcę. Na zdjęciu z pracy uchwycony gest trwał krótko i nie musiał układać się w prosty wzór. Zobacz, które osoby patrzą na kwiat, a które odwracają się w stronę aparatu. Czasem właśnie niewielki ruch pozwala odczytać, czy w pierwszej chwili chodziło o uczczenie osoby, o oficjalną uroczystość, czy o zwykły wspólny moment. Kwiat przy piersi i kwiat właśnie przekazywany grają odmienną rolę. Jeden już należy do wizerunku konkretnej osoby, drugi pokazuje, jak dochodziło do spotkania.

Gdzie szukać różnych goździków poza czerwienią?

Późne hodowlane odmiany potrafią mieć gęsto podzielony zarys oraz dwa odcienie na brzegu. Na mniejszym kwiecie malowanym kiedyś w dłoni może zostać kilka wyraźnych ząbków, smukła zielona część i mały środek. Dobrym ćwiczeniem będzie porównanie samych sylwetek. Zakryj fragment z kolorem i sprawdź, czy nadal dostrzegasz cechę, która pozwala nazwać kwiat. W zarysie zostaje wtedy głównie powtarzalny rytm płatków i ich dłuższa łodyga. Przy małej ozdobie właśnie te cechy mogą zastąpić bardzo wyrazisty kolor, który kojarzymy z którejś historycznej okazji.

Dopiero gdy wrócisz do pełnego kadru, spróbuj dopisać do rozpoznanego kwiatu historię. Osoba, która go trzyma, może przekazać najważniejszą wskazówkę.

Przy jednym zdjęciu można zostawić także datę albo nazwę zakładu, jeśli rodzina ją pamięta. Znacznie ułatwi to odróżnienie dwóch podobnych uroczystości, które na pierwszy rzut oka pokazują ten sam gest i bardzo podobne kwiaty.

W podpisie można też przywołać nazwisko osoby, która trzyma kwiat. Ona często pozostaje najważniejszą bohaterką takiej fotografii.

Czytaj też: Jak kolor i forma róży zmieniają wymowę dawnego wizerunku?.

Blisko natury.
Blisko siebie.

Poznaj Plener