Na małej zawieszce często da się zobaczyć dwie podobne figury. Jedna unosi się w górę i rozgałęzia w koronę. Druga prowadzi od tego samego pnia w dół i trzyma się brzegu jako kilka krótszych korzeni. Drzewo życia może przypominać o rodzinie, ciągłości, zmianie albo o czymś, co daje poczucie oparcia. Najlepiej czyta się je od najprostszych widocznych elementów. Czy korona jest gęsta albo prawie pusta? Czy korzenie wiszą w powietrzu, czy opierają się o linię? Dopiero z takiego konkretnego obrazu warto przejść do znaczenia, jakie motyw dostał w danym przedmiocie.

Co zmienia widoczny korzeń?

Korzenie na rysunku niemal zawsze są umową. W rzeczywistym krajobrazie jesteśmy przyzwyczajeni do oglądania pnia i liści, a to, co rośnie pod ziemią, znamy tylko ze skrawków. Kiedy rzemieślnik pokazuje korzenie w całej szerokości, przyznaje im podobne miejsce jak koronie. Znaczenie można znaleźć w tej proporcji. W pamiątce rodzinnej mocne dolne rozgałęzienia mogą odpowiadać ludziom lub miejscom, do których da się wrócić. W prywatnej ozdobie wąski układ korzeni może przywołać coś małego, co wystarczyło, żeby po przeprowadzce albo po zmianie pracy poczuć się u siebie.

Jeśli drzewo ma u podstawy poziomą kreskę, popatrz, czy korzenie przecinają ją, czy zatrzymują się nad nią. W jednym wariancie linia staje się wyraźnym znakiem ziemi. W drugim każdy korzeń prowadzi bezpośrednio do otaczającej ramy. W naturze kształt korzeni zależy choćby od rodzaju podłoża i przestrzeni, w której mogą rosnąć. W metalu można zdecydować, ile osobnych końców będzie widocznych nawet na najmniejszej części. Takie szczegóły są również praktyczne. Grubsze zakończenia dłużej pozostaną czytelne, gdy zawieszka trochę odsunie się od oczu albo przez chwilę obróci w ruchu.

Jak pień i korona wpływają na całą kompozycję?

Krótszy pień skupia uwagę na połączeniu korony z korzeniami. Długi pozostawia przestrzeń pomiędzy nimi, a nierówny może przywoływać sposób, w jaki części drzewa dopasowują się do wiatru i dostępu do światła. Przy pełnej, okrągłej koronie dużo zależy od małych wolnych przestrzeni między gałęziami. Widoczna kreska ma takie samo znaczenie jak otwór obok niej. Przy ciężkiej, gęstej formie z daleka widać jedną metalową plamę. W delikatnym ażurze pojedyncze gałęzie zaczynają dzielić się w czytelny sposób, jeśli na tkaninie pod spodem zachowany jest kontrast.

Motyw w obręczy może sprawiać wrażenie zamkniętego świata. Przy bardzo otwartych gałęziach podążasz spojrzeniem za każdym końcem osobno. Przyjrzyj się, gdzie zawieszono formę. Gdy kółko przechodzi ponad najwyższą gałęzią, kąt patrzenia od razu podpowiada naturalne „góra” i „dół”. Gdy kompozycja wiąże obie strony z obręczą, może się stać prawie symetryczna i wyjątkowy szczegół dostrzeżesz dopiero podczas obrotu. To dobry punkt wyjścia do rozmowy o znaczeniu. Korona może odnosić się do życia, które rozgałęzia się w wiele stron, albo do jednego domu osłaniającego przestrzeń bezpośrednio pod nią.

Czy każde dawne drzewo oznaczało to samo?

W sztuce asyryjskiej występują drzewa o uporządkowanych gałęziach, znane jako święte drzewa. Na reliefach z pałacu Aszurnasirpala II w Nimrud obok stylizowanych roślin bywają ustawione skrzydlate postaci. Na małej asyryjskiej plakietce z muszli w zbiorach Metropolitan Museum of Art szczególną uwagę przyciąga pień łączący kilka dekoracyjnych odcinków oraz szeroki wachlarz gałęzi. Katalog łączy taki obraz z wyobrażeniami obfitości i urodzaju, choć pełne znaczenie tych motywów pozostaje otwarte. Dobrą obserwacją jest tu sposób, w jaki roślinę zestawiono z miejscem użycia. Niewielki element intarsji i duży relief przy ścianie pałacu inaczej prowadzą oko do tego samego znajomego kształtu.

Na osiemnastowiecznym palamporze można znaleźć jeszcze inny układ. W tkaninie obok gałęzi zwracają uwagę wielkie zróżnicowane kwiaty oraz owady. Charakter dekoracji bierze się właśnie z obfitości, w której jedna roślina mieści wiele zestawionych ze sobą form. W zbiorach jest np. haftowana tkanina wykonana przez chińskich twórców z wykorzystaniem konwencji indyjskich na rynek europejski lub amerykański. Na zawieszce każde wolne pole będzie małe. Na tkaninie można patrzeć długo, jak w ogrodzie, i cały czas zauważać kolejny kwiat. Pokrewieństwo nazw nie wymaga, żeby oba przedmioty opowiadały ten sam fragment historii.

Zielone naszyjniki na szyi w ciepłym bocznym świetle
Leśne odcienie i kształty Kamieni tworzą skojarzenie z roślinami już przez dobór barw.

W Naszyjniku Leśnym zieleń znajduje się w środku kompozycji. W Minerałce Leśnej Wróżki mniejsze kolorowe akcenty można czytać po kolei, jak barwy dostrzeżone na różnych poziomach roślin. Te przykłady z Pleneru pomagają porównać dwa sposoby przywołania lasu, przez pojedynczą wyrazistą formę i za pomocą drobnego rytmu.

Naszyjnik Leśny

319 zł

Minerałka Leśnej Wróżki

159 zł

Jak przeczytać drzewo na pamiątce po kimś bliskim?

Jeżeli historia ozdoby jest zapisana, zacznij właśnie od niej. Na motywie obok inicjałów można znaleźć fragmenty, które bez opisu wyglądałyby jak zwykłe dekoracyjne zakręty. Rodzic wręczający małą zawieszkę może być zainteresowany korzeniami, a osoba dająca prezent komuś, kto zaczyna nowe życie w innym miejscu, spojrzy najpierw na luźno rosnące gałęzie. Przy własnej pamiątce można przejść palcem wzdłuż jednego miejsca, w którym mała odnoga odbiega od kierunku reszty. Łatwiej odnaleźć znaczenie w takiej konkretnej drobnostce niż w rozbudowanej liście haseł przypisanych wszystkim drzewom.

Czy pustsza korona też może mówić o życiu?

W leśnym widoku o różnych porach roku to samo drzewo pokazuje różne części swojej budowy. Bez liści łatwiej prześledzić środek i zobaczyć, które gałęzie odchodzą jako pierwsze. Gęsta korona porusza się z kolei szerzej, a pojedynczy fragment rozpoznasz głównie na brzegu. W małej biżuterii możesz lubić obie wersje z różnych powodów. Ażur pozwoli zauważyć kierunek gałązek. Szersze pola uwydatnią miejsce, gdzie światło odbija się od całości. Jedna ozdoba może zmieniać się w odbiorze wraz z upływem dnia. To osobisty aspekt znaku, który zaczyna mieć znaczenie wtedy, gdy wiesz, jak go chcesz nosić.

Na fotografii niekiedy wychodzi tylko jedna część tego doświadczenia. W naturalnym świetle łatwiej zobaczyć cienie pomiędzy gałęziami. Na gładkim ciemnym tle z kolei wyraźne stają się wolne obszary wokół korzeni. Złóż te widoki razem, a znajdziesz dokładniejszy obraz tego, co najbardziej przyciąga Cię w samym motywie.

Czy ten motyw może wyglądać jak drzewo genealogiczne?

Bywa, że pojedyncze końce gałązek są zaznaczone małymi Kamieniami, cyframi albo literami. Można wtedy czytać osobno całe drzewo i znak odnoszący się do danej części rodziny. Przy małym przedmiocie warto zachować prosty układ. Trzy wyraźne końce mogą być lepiej widoczne niż kilkanaście drobnych, a często związane z nimi treści da się zanotować poza samą ozdobą. Jeśli drzewo nie ma imion ani ustalonego schematu pokoleń, czytelnik może nadal znaleźć w nim obraz przodków lub więzi, ale inaczej będzie to rozumiał niż szczegółowy rysunek genealogiczny.

W drzewach robionych z drutu i Kamieni pomaga spojrzenie od boku. Zobaczysz, gdzie gałązki łączą się z pniem, a gdzie układają za nim drugą warstwą. To niewielki szczegół, który zmienia płaski wzór w coś bliższego obserwacji rośliny oglądanej z więcej niż jednego miejsca.

Czytaj też: Jak prosta forma zamienia się w osobistą pamiątkę?.

Blisko natury.
Blisko siebie.

Poznaj Plener