Chaber w zbożu jest niewielkim niebieskim punktem. Gdy przyłożysz go do jasnej tkaniny, zobaczysz dużo więcej. Wyraźny środek, postrzępione brzegi, dłuższą łodygę. Na bluzce wyhaftowanej około 1900 roku w Giebułtowie pod Krakowem tę roślinę można rozpoznać po kwiatach z właśnie takimi krawędziami. Chaber zachował tam kawałek polnego lata. Dzisiejsza ozdoba może przypominać o podobnym widoku. Nie trzeba mieć na niej pełnego bukietu, by zobaczyć, że ktoś układał niebieskie nici z myślą o konkretnym kwiecie.

Co chaber zachowuje z polnego krajobrazu?

Chaber bławatek pojawia się w języku pod kilkoma zwyczajowymi nazwami. Można spotkać bławata, modraka albo wawra. Nazwa „bławatek” uwydatnia barwę. Dlatego w opowieści o roślinie niebieski często przychodzi pierwszy. Na polu ten odcień dostrzega się pomiędzy innymi rzeczami, wśród jaśniejszych źdźbeł i zieleni. To od otoczenia zależy, jak mocno błękit wybija się przy jednym spojrzeniu.

Dom może się wiązać z tym kwiatem właśnie przez wspomnienie otoczenia. U kogoś będą to pola przy domu dziadków, u innej osoby letnia droga między domami. Gdy taki wzór przechodzi na tkaninę, znika większość pejzażu. Zostaje wybrany szczegół. Przy brzegu rękawa często widać go przy każdym ruchu dłoni. W kamieniu o podobnym kolorze skojarzenie wraca przy obrocie ozdoby w dziennym świetle.

Jak rozpoznać bławatek po kształcie?

W bławatku to, co z daleka wygląda jak jeden kwiat, jest koszyczkiem z drobnych kwiatów. Te przy brzegu są większe i mają postrzępione końce. W małym hafcie właśnie one nadają mu ten charakterystyczny, trochę rozczochrany obrys. Gdy szukasz motywu na starej tkaninie, obejrzyj brzeg kwiatka z dwóch stron. Wytarta nić może zostawić po kwiatku tylko środek i kilka kresek na zewnątrz. Układ tych kresek podpowie więcej niż kolor wyblakły po latach.

W małym rysunku można zacząć od drobnego środka i kilku promieni na zewnątrz. Nie każdy musi mieć tę samą długość. Na autentycznej roślinie z jednej strony krawędź wygląda szerzej, z drugiej może się schować za resztą. W ozdobie podobna nierówność wciąż pozwala rozpoznać kwiat. Wystarczy dwa razy zmienić odległość patrzenia. Z bliska ogląda się sam brzeg, a z dalsza kontrast chabra z tkaniną lub metalem.

Jak bławatek trafiał do wianków i haftów?

W polskich zwyczajach ludowych dokładano bławatki do wianków i bukietów związanych z letnimi świętami, m.in. z obchodami Bożego Ciała i Matki Bożej Zielnej. Roślina miała więc miejsce w kalendarzu czynności, które powtarzały się w rodzinie albo w sąsiedztwie. Wysuszony kwiat można było zachować. Haft pozwalał zabrać jego charakterystyczny kształt na tkaninę, która służyła dłużej niż bukiet. Motyw widoczny na rękawie, koszuli lub chuście mógł zostać z człowiekiem do następnego lata.

Czy bławatkowy błękit można zobaczyć bez całego kwiatu?

Zasuszone płatki wykorzystywano także do nadania niebieskiego koloru pisankom. W tym wypadku z rośliny używano barwy i zmieniano miejsce, w którym się pojawiała. W hafcie pozostaje zwykle barwa razem z układem ściegów. To sprawia, że ta sama nazwa wraca do nas nawet wtedy, kiedy mamy przed sobą samą próbkę tkaniny albo niedużą ozdobę w chłodnym świetle. Jeden kolor może przywołać to, czego w danym przedmiocie nie ma wprost, choćby rosnącą przy polu roślinę.

Jeśli zestawiasz niebieskie rzeczy obok siebie, użyj przez chwilę tego samego tła. Biały papier pokaże różnice w nasyceniu, a naturalny len pozwoli zobaczyć, ile ciepła dodaje materiał tuż obok. Gdy na jednej próbce jest błysk metalu albo gładkiego Kamienia, odsuń ją od lampy tak, żeby widzieć kolor przy krawędzi. Porównasz go wtedy z matową nicią, która odbija światło inaczej. Taki wybór ma sens przy ręcznie robionej pamiątce inspirowanej haftem, bo pomaga przenieść odcień między dwoma materiałami.

Ten sam błękit da się odczytać w biżuterii przez różne materiały. W kolczykach Pleneru wyraźny kolor pochodzi od apatytu. W naszyjniku z lapis lazuli, szafirem i perłami widać inny rodzaj błękitu, rozłożony obok jasnych akcentów. Wybrałam te dwa przykłady jako porównanie barw. Kiedy patrzysz na nie przy jasnym tle, możesz spróbować zapamiętać odcień, który najbardziej przypomina Ci polny bławatek.

Błękitne i białe akcenty w naszyjniku z lapis lazuli, szafirem i perłami
W tej kompozycji niebieskie Kamienie widać na ciepłym tle obok jasnych pereł.

Kolczyki przewlekane · Apatyt

149 zł

Naszyjnik z Lapis Lazuli, Szafirem i Perłami

399 zł

Jak zachować ten motyw dla kogoś bliskiego?

Jeżeli pamiętasz wspólną drogę przez pole, dopisz nazwę miejsca na odwrocie małego rysunku z bławatkiem. Kwiat możesz narysować na zwykłej kartce. Ważniejsze od dokładności jest to, czy zostanie na niej coś z charakterystycznego brzegu, który znasz z drogi. Przy rodzinnym hafcie dobrze też sfotografować cały fragment ubrania, a potem sam motyw z bliska. Dzięki temu później zobaczysz zarówno to, jak wyszyto kwiat, jak i w którym miejscu ktoś postanowił go nosić.

Jeżeli wzór jest powtórzony na dwóch częściach tkaniny, obejrzyj oba miejsca. Przy jednym brzegu mogła ocaleć bardziej nasycona nić, przy drugim kształt postrzępionego kwiatka. Z dwóch śladów łatwiej potem odtworzyć drobiazg w jednym rysunku.

Czytaj też: Jak motyw wrzosu zachowuje widok z końca lata.

Blisko natury.
Blisko siebie.

Poznaj Plener